Tinggalkan ranking universiti berisiko hantar isyarat universiti Malaysia pilih berundur dari persaingan global

CADANGAN agar universiti di Malaysia meninggalkan penarafan universiti global atas alasan ia bersifat komersial dan “hanya mencari untung” kedengaran menarik, namun bersifat simplistik dan berisiko mengelirukan perbincangan dasar pendidikan tinggi negara.

Kritikan terhadap penarafan wajar didengar tetapi menolak keseluruhan sistem penarafan antarabangsa tanpa membezakan antara alat dan penyalahgunaannya merupakan satu kesimpulan yang terburu-buru.

Isu sebenar bukanlah kewujudan penarafan universiti global seperti QS World University Rankings, Times Higher Education (THE) atau Academic Ranking of World Universities (ARWU) tetapi bagaimana universiti dan pembuat dasar mentafsir, mengurus serta memanfaatkannya. Menyalahkan penarafan semata-mata seolah-olah mengabaikan hakikat bahawa banyak kelemahan yang dikritik berpunca daripada tadbir urus dalaman institusi sendiri.

Penarafan bukan sumber masalah, tetapi alat penilaian

Penarafan universiti global bukan dicipta untuk menggantikan misi pendidikan atau menentukan hala tuju negara. Ia merupakan instrumen perbandingan yang membolehkan universiti menilai prestasi relatif mereka dalam ekosistem pendidikan tinggi global yang semakin kompetitif.

Indikator seperti kualiti pengajaran, hasil penyelidikan, sitasi, kebolehpasaran graduan dan jaringan antarabangsa bukanlah konsep asing atau bersifat kapitalis semata-mata. Malah, elemen-elemen ini turut ditekankan dalam dokumen dasar nasional termasuk Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia (Pendidikan Tinggi).

Justeru, menolak penarafan atas alasan ia “tidak mencerminkan realiti tempatan” menimbulkan persoalan sama ada kita benar-benar bersedia menilai prestasi institusi secara objektif atau sekadar selesa dengan piawaian dalaman sesama kita.

Dakwaan “hanya cari untung” perlu dilihat secara seimbang

Tidak dinafikan bahawa penarafan universiti dijalankan oleh organisasi antarabangsa yang mengenakan bayaran bagi perkhidmatan tertentu. Namun, mengaitkan keseluruhan sistem penarafan dengan motif keuntungan semata-mata merupakan hujah yang tidak seimbang.

Banyak mekanisme profesional lain termasuk akreditasi, audit kualiti dan pensijilan yang juga melibatkan kos, tetapi tidak pula ditolak secara menyeluruh atas alasan komersial.

Persoalan yang lebih penting ialah bagaimana universiti menggunakan maklumat penarafan tersebut. Jika universiti memilih untuk memanipulasi data, mengejar metrik secara kosmetik atau mengabaikan kualiti sebenar pengajaran dan pembelajaran, maka kegagalan itu adalah kegagalan tadbir urus dan kepemimpinan institusi, bukan kesalahan sistem penarafan itu sendiri.

Penarafan dan budaya akauntabiliti

Satu aspek yang jarang diberi perhatian oleh pengkritik penarafan ialah peranannya dalam memperkukuh akauntabiliti. Keperluan untuk melaporkan data yang konsisten, boleh diaudit dan boleh dibandingkan secara antarabangsa memaksa universiti memperkemas sistem pengurusan data, pemantauan prestasi dan pembuatan keputusan berasaskan bukti.

Tanpa tuntutan penilaian luaran sedemikian, universiti berisiko beroperasi dalam “zon selesa”, di mana kejayaan ditakrifkan secara longgar dan kelemahan mudah dirasionalisasikan. Dalam konteks tadbir urus awam, ketelusan dan kebolehbandingan bukan ancaman kepada autonomi universiti, sebaliknya prasyarat kepada pengukuhan kepercayaan awam.

Penyelidikan, kualiti dan kerelevanan

Kritikan bahawa penarafan terlalu menekankan penerbitan dan sitasi sering diulang. Namun, persoalan asasnya ialah sama ada masalah sebenar terletak pada penekanan terhadap kualiti penyelidikan atau pada ketidakupayaan institusi menyediakan ekosistem yang menyokong penyelidikan bermutu dan relevan.

Jika penarafan mendorong universiti meningkatkan kolaborasi antarabangsa, menggalakkan penyelidikan rentas disiplin dan menghasilkan ilmu yang lebih berimpak, maka kesannya selari dengan keperluan negara untuk memperkukuhkan inovasi dan ekonomi berasaskan pengetahuan. Penyelidikan berkualiti bukan agenda luaran, tetapi teras universiti yang berfungsi dengan baik.

Aspirasi global dan tanggungjawab nasional bukan pertentangan

Satu lagi kekeliruan yang sering timbul ialah anggapan bahawa aspirasi global bercanggah dengan tanggungjawab nasional. Hakikatnya, universiti yang berkualiti tinggi di peringkat global lazimnya juga memainkan peranan besar dalam pembangunan masyarakat setempat dan negara.

Kedudukan dalam penarafan seharusnya dilihat sebagai kesan positif kepada usaha memperkukuh kualiti pendidikan, melahirkan graduan berdaya saing dan menyumbang kepada penyelesaian masalah nasional, bukan sebagai tujuan tunggal.

Menolak penarafan sepenuhnya berisiko menghantar isyarat bahawa universiti Malaysia memilih untuk berundur daripada persaingan global, bukannya memperbaiki kelemahan secara sistematik dan berencana.

Penarafan universiti sebagai alat strategik perkukuh prestasi sebenar universiti

Penyertaan universiti Malaysia dalam penarafan universiti global bukanlah matlamat akhir tetapi sebaliknya merupakan alat strategik untuk memperkukuhkan prestasi sebenar universiti secara holistik dan mampan.

Apabila digunakan secara beretika dan berimbang, penarafan membantu mempertingkatkan kualiti akademik, meningkatkan kerelevanan global, dan memperluaskan impak institusi terhadap masyarakat, negara, dan dunia. Penarafan membolehkan universiti melaksanakan penilaian prestasi berasaskan bukti serta membandingkan diri dengan institusi terkemuka dunia.

Dengan indikator yang jelas dan terukur, universiti dapat menyelaraskan pelan strategik institusi agar seiring dengan Pelan Pendidikan Tinggi Malaysia 2026-2035 (yang bakal dilancarkan) dan aspirasi pembangunan negara. Pendekatan ini mendorong penambahbaikan struktur akademik, pengukuhan ekosistem penyelidikan, dan pemerkasaan kebolehkerjaan graduan, yang merupakan keutamaan nasional.

Dalam aspek penyelidikan, penarafan global mendorong universiti meningkatkan kualiti, keterlihatan dan impak penyelidikan, termasuk melalui kolaborasi antarabangsa dan penghasilan ilmu yang relevan kepada cabaran tempatan dan global. Ini selari dengan agenda negara untuk memperkukuhkan inovasi, pemindahan ilmu, dan sumbangan universiti kepada pembangunan sosioekonomi, selaras dengan prinsip kemampanan dan kesejahteraan dalam kerangka Malaysia MADANI.

Namun, universiti perlu berhati-hati agar tuntutan meningkatkan kedudukan tidak mendorong kepada manipulasi data atau laporan yang berbentuk kosmetik. Fokus berlebihan kepada metrik tertentu berisiko mengabaikan kualiti sebenar pengajaran, pengalaman pelajar dan impak komuniti iaitu aspek yang menjadi teras integriti, akauntabiliti, dan ketelusan dalam tadbir urus universiti.

Oleh itu, universiti wajib memperkukuhkan tadbir urus data beretika dan berintegriti, memastikan semua maklumat yang dikemukakan tepat, konsisten dan mencerminkan realiti sebenar prestasi. Amalan ini bukan sahaja melindungi kredibiliti institusi, malah mengekalkan kepercayaan masyarakat, kerajaan, dan rakan antarabangsa.

Lebih penting, universiti harus mengekalkan keseimbangan antara aspirasi global dan tanggungjawab nasional. Kedudukan dalam penarafan seharusnya dianggap sebagai hasil positif daripada usaha memperkukuhkan kualiti pendidikan, melahirkan graduan berdaya saing, menyumbang kepada pembangunan komuniti serta menangani isu nasional seperti perpaduan, keterangkuman, dan kelestarian. Pencapaian sebenar universiti bukan diukur semata-mata melalui ranking tetapi melalui impak nyata terhadap masyarakat dan negara.

Kesimpulannya, penyertaan universiti Malaysia dalam penarafan global wajar diteruskan secara strategik, beretika, dan berimbang. Apabila penarafan digunakan sebagai alat refleksi dan penambahbaikan, bukannya permainan persepsi, universiti akan mampu mencapai kecemerlangan tulen dan mampan, selari dengan aspirasi Malaysia MADANI serta pembangunan negara jangka panjang.

Oleh Profesor Dr Ismi Arif Ismail Profesor di Fakulti Pengajian Pendidikan dan Institut Pengajian Sains Sosial, Universiti Putra Malaysia